czwartek, 17 maja 2012

Jak się reportażu pisać nie powinno - "Rwanda" - Piotr Kraśko

   Będą się sypać gromy, bo powiedzieć, że mnie ta książka zawiodła, to zdecydowanie za mało. "Rwanda" mnie zniesmaczyła; to co mi w niej zafundowano przekracza granice dobrego smaku, a jej treść i forma okazała się przeciwnie proporcjonalna do pokładanych przeze mnie w niej nadziei i oczekiwań, jakie sobie roiłam wobec lektury. 
   Nazwisko słynnego polskiego dziennikarza traktowałam jako gwarant solidnej i rzetelnej reporterskiej roboty; szczególnie w zestawieniu z taką marką, jak National Geographic, jego publikacja powinna być dopięta na ostatni guzik, dopieszczona; powinna grać i śpiewać... Byłam pewna, że dowiem się informacji, które dotąd były dla mnie nieznane, że zostaną postawione jakieś odkrywcze tezy, coś będzie wyjaśnione, jakieś mity padną... Tymczasem zonk. Książka stanowi jeden wielki zgrzyt. Mało co się tam trzyma kupy; styl kuleje, ilustracje o pomstę do nieba wołają, a ogólna całość mogłaby raczej posłużyć za wzór, jak reportażu pisać nie należy...
   Oskarżam tę książkę o nóż, jaki wbiła mi w serce jeszcze zanim na dobre rozpoczęłam zagłębianie się w tekst. Otóż zawsze, zanim przystąpię do lektury książki opatrzonej ilustracjami (w szczególności jeśli mam do czynienia z reportażem tego typu), lubię wiedzieć, kto jest tych zdjęć autorem. Według mnie bowiem zdjęcia w pozycjach reportażowych przemawiają do czytelnika w równej mierze, bądź nawet bardziej niż tekst. Dzięki nim autor "użycza" swoich oczu czytelnikowi pozwalając mu widzieć to, co sam ogląda. No więc szukam źródła fotografii, znajduję, a tam... Wikipedia. Z nóg mnie ścięło. Jak tak można? No jak? Jak autor chcący zachować poziom może ilustrować swój wywód zdjęciami pożyczonymi z ogólnodostępnego i mającego opinię trywialnego źródła? Przecież Kraśko sam chwali się w tekście umiejętnościami swojego fotografa, więc pytam: gdzie są zdjęcia? Rozumiem, że gdy szalała krwawa jatka autor nie był obecny na miejscu; rozumiem, że pojechał tam dopiero w 1996, ale chyba lepiej zaprezentować autorskie fotografie, niż wyławiać je z Wikipedii. W tym przypadku chyba wolałabym, by ich tam wcale nie było. Godzi to w moją czytelniczą dumę, gdy mi się coś takiego serwuje. 
   Wiele do życzenia pozostawia także dobór zdjęć, ich lokalizacja, a nade wszystko podpisy, jakimi zostały one opatrzone. Autor czy wydawnictwo, nie wiem kogo winić, uznało za świetny patent, by zdjęcia, które umieszczone są we wklejce opatrzyć cytatami z tekstu, który mniej więcej (bardziej mniej) mają ilustrować. A, że wklejka "obsługuje" tekst zarówno znajdujący się przed nią, jak i ten następujący po niej, zrobił się z tego niezły obrazkowy miszmasz. W praktyce czytając to, co już przeczytałam, nudziłam się; natomiast czytając to, co dopiero zostanie wyjaśnione w kontekście, ani za grosz nie rozumiałam, co autor miał na myśli. Fotografie pełnią więc swoją funkcję źle, niczego nie obrazują, są za to sprawczyniami zamieszania. 
   Oskarżam tę książkę również o to, że nikt się w niej zanadto nie przejmuje taką błahostką, jaką jest zdawać by się mogło, poprawność stylistyczna. W efekcie, aby zrozumieć sens niektórych zdań, musiałam je czytać co najmniej kilka razy. Klarowność przekazu całości burzy też częste urywanie wątku przez autora, na rzecz podejmowania następnego, z którego potem przeskakuje na zupełnie inny. Ciężko się w tym nie pogubić. Ciężko tym bardziej, że autor ewidentnie lubuje się w chwytaniu za ogon niezliczonej ilości srok - raz opisuje dialog z taksówkarzem, za chwilę pisze o trudach zawodu dziennikarza, a tylko czasem napomina coś o myśli przewodniej swojej publikacji, jaką jest rwandyjska masakra. Nie klei mi się to zupełnie... Lektura książki to niekończąca się pogoń za sensem, który wciąż umyka. Czasem wręcz nie można oprzeć się wrażeniu, że niektóre epizody czy dygresje mają jedynie "wypychać" przestrzeń, rozciągać ją. A mówi się, że jeśli nie ma się niczego do powiedzenia, najlepiej nie ubierać tego w słowa...
   Plusy? Są, choć nieliczne. Podoba mi się fakt, że Kraśko poprzestaje na kilku elementarnych szczegółach dotyczących genezy konfliktu między plemionami Tutsi a Hutu. Ja, jako osoba zaznajomiona z kilkoma dziełami o tej tematyce, żmudnie i ze zniecierpliwieniem się przez nie przedzieram w każdej kolejnej publikacji. Tu było to okrojone, sprowadzone do minimum niezbędnego dla zorientowaniu się w treści czytelnikowi nieobeznanemu z historią rwandyjskiego konfliktu. Fajnie. Częściowo moją przychylność zdobył też pomysł naświetlenia międzynarodowego tła konfliktu, jakim było starcie w Mogadiszu. Spowodowało ono bowiem, iż ONZ, które straciło tam kilkunastu ludzi i mnóstwo energii, postanowiło nie angażować się w sytuację w Rwandzie. Tu jednak muszę zauważyć, że stosunek ilości tekstu, jaki autor poświęca temu zagadnieniu zestawiony z ilością dotyczącą Rwandy daje mi podstawy do twierdzenia, że książka ta mogłaby być równie dobrze zatytułowana "Somalia". 
   Zawiodłam się strasznie na tej książce. Zamiast całej serii "W stanie wojny" w ramach której ukazała się owa książeczka, ja radziłabym panu Kraśko stworzyć jedną porządną publikację, która byłaby wypełniona treścią po brzegi i okraszona autorskimi zdjęciami. Po takie dzieło pobiegłabym w podskokach. Natomiast kieszonkowe wydanie, ilustracje zapożyczone z Wikipedii i chaotyczna treść nie wnosząca żadnego novum do mojej wiedzy o świecie to zdecydowanie nie są rzeczy, na które warto wydawać pieniądze.  
Recenzja dla serwisu Nakanapie.pl
Wydawnictwo, miejsce i data wydania: G+J, Warszawa 2012.
Wydanie:I
Ilość stron: 96.
Data powstania: 2012.
Moja ocena: 2/6

9 komentarzy:

  1. Ta maniera z podpisywaniem ilustracji za pomocą cytatów wyjętych z tekstu to pomysł wydawnictwa, bo w innych ich książkach też się z tym często spotykam i bardzo tego nie lubię.
    Cóż, na pewno nie będę tego czytać.

    OdpowiedzUsuń
  2. Szkoda, wielka szkoda, ponieważ tematyka ważna i potrzebna. Dzięki za cynk. Będę ją omijać. Pozdrawiam!!

    OdpowiedzUsuń
  3. Ważny temat, ale to nie jest pierwsza niepochlebna recenzja książki autorstwa pana Kraśko...

    OdpowiedzUsuń
  4. A mnie to jakoś nie zaskoczyło. Powiedziałabym nawet, ze przeczytałam Twoją recenzję dla potwierdzenia swoich przypuszczeń. Nigdy bym nie pomyślała, że pan Kraśko mógłby stworzyć coś solidnego. Jego telewizyjna kreacja wystarczająco mnie do niego zniechęciła. NG prawdę mówiąc, też przestało być dla mnie gwarantem dobrego reportażu. Oprawa graficzna jest u nich zawsze na najwyższym poziomie. Jednak rewelacyjna jakość i oryginalność zdjęć nie jest w stanie ukryć mało odkrywczej treści. Określiłabym to w skrócie: dużo sensacji, podkręcania atmosfery, ale mało istotnych faktów.
    Solidna recenzja. Pozdrawiam :)

    OdpowiedzUsuń
  5. @ Książkozaur - świadoma jestem, że często wydawnictwa narzucają autorom podobne dziwactwa, za które się ich potem obwinia; dlatego też byłam zachowawcza w biczowaniu za to Kraśki. Może kiedyś ktoś sam to przeczyta i zauważy, jaki to głupie i niepraktyczne. Pozdrawiam
    @ kasandra_85 - naprawdę szkoda czasu i pieniędzy, że o cierpliwości nie wspomnę. Każdemu chcącemu zgłębić tematykę Rwandy mogę polecić wiele o niebo lepszych pozycji.
    @ Maialis - a ja Cię zaskoczę, ponieważ po napisaniu recenzji grzebałam w sieci, szukając opinii innych o tym "reportażu" i natrafiłam na kilka laurek. No ręce mi opadły. Jak czytelnicy się tak zachwycają, to czemu Kraśko ma nie pisać, a NG nie drukować. Wstyd...
    @ Sempeanka - mnie osobiście Kraśko ani ziębi, ani grzeje. Ot, taki sobie prezenter zwykły. A że tematyka mnie od dawna absorbuje, pomyślałam, że przeczytam. Swoją drogą nie wiem, jak można schrzanić książkę, jeśli ma się już temat-pewniak, ale okazuje się, ze można. Co do wydawnictwa, od dawna nie miałam do czynienia, ale jakoś NG dobrze mi się dotąd kojarzyło; dotąd, bo teraz przestało. Piszesz o wysokiej jakości oprawie graficznej tego wydawnictwa, a ja muszę z przykrością stwierdzić, że to właśnie ona wkurzyła mnie najbardziej. No w szkole się zwraca uczniom uwagę, że to nienaukowo z Wikipedii, że nieambitnie... A tu w publikacji stoi jak byk: Wikipedia. Przekręcić się można. A ogólna całość treściowa to dla mnie parafrazowanie tego, co już napisano i bieganie po ogródkach, żeby nadrobić brak istotnych faktów w temacie, bo przecież książkę zapełnić czymś trza... Dziękuję i również pozdrawiam.

    OdpowiedzUsuń
  6. Zgadzam się tu z Sempeanką - też jakoś nie zaskakuje mnie, że pan Kraśko napisał zwykłego 'gniota'. Jego wizerunek w TV mnie drażni i zniesmacza, do tego stopnia, że parę sekund i już nie mogę patrzeć, przełączam na inny kanał.

    OdpowiedzUsuń
  7. Zostałaś oTAGowana.Szczegóły na moim blogu:
    http://blekitnyregal.blogspot.com/
    pozdrawiam

    OdpowiedzUsuń
  8. Tę pozycję definitywnie sobie daruję. Pan Kraśko ani nie należy do grona moich ulubieńców, ani dobrego warsztatu z tego, co słyszę i widzę nie posiada. Nawet ostatnio natknęłam się na niepochlebną recenzję innej jego książki, o Szwecji bodajże. I nie mam zamiaru poznawać jego twórczości.

    OdpowiedzUsuń
  9. @ Bibliofilka - ja nie żywię do Kraśki jakichś specjalnych animozji. Jest mi on kryształowo obojętny, co jeszcze czyni tę recenzję jeszcze dramatyczniejszą, bo obiektywną i niedyktowaną antypatią do autora. Książka po prostu jest, delikatnie mówiąc nieprofesjonalna, niedopracowana i nieciekawa, a osoba jej autora nie ma tu nic do rzeczy. Pozdrawiam.
    @ elizka - a dziękuję Kochana, proszę o trochę cierpliwości, a na pytania odpowiem na pewno:)
    @ Hanna - ja również zupełnie jej nie polecam - moim zdaniem strata czasu, cierpliwości i wiary w reporterską i wydawniczą rzetelność. I pieniędzy, gdyby ktoś zamierzał nabyć. Też czytałam wspomnianą przez Ciebie recenzję na innym blogu. Widzę więc, że mój przypadek nie jest odosobniony i że pan Kraśko nie powinien chyba dorabiać sobie jako pisarz, bo wyraźnie nie ma predyspozycji (piszę to bez cienia złośliwości, jedynie szczerze).

    OdpowiedzUsuń